Modern Bir Kerem İle Aslı Hikayesi: Gırnatacı

- MİNE KARABULUT -

İlk romanların yazarın biyografisinden kaynaklandığına inanılır. Tıpkı ilk portrelerin (ve büstlerin) yapanın çizgilerinden izler taşıdığı inancı gibi yaygındır bu inanç. Çoğunlukla da doğrudur. Geleneksel halk edebiyatından yararlanacak bir roman, anlatımını ve bakış açısını güncel ve modern olarak uygularsa başarılı olmaya adaydır. Osmanlı tarihinin her fırsatta kullanılmasının moda olduğu bugünlerde, Osmanlı tebaasının yurt dışındaki durum ve tutumunu da romanına ekleyebilirse başarılı sayılmaması için hiçbir neden kalmaz.

Everest Yayınlarının İlk Roman Yarışması'nın 2012 yılı ödülünü Gırnatacı adlı romanıyla alan M. Ercüment Cengiz, romanında bütün bu kuralları uygulamış.

GÜNÜMÜZDEN OSMANLI'YA

Chicago'nun iş adamlarının yaşadıkları ve eğlendikleri çevre, güzel kadınların ve içkinin çekiciliğiyle başlayan roman, ailenin erkek üyelerinin zorunlu bir sürgün yaşayan Ermeni bir aileden gelişi konuya dramatik öğeleri katıyor. Ailenin dedesi, oğluna ve torununa bir sırrı açıklayacaktır, ama sürekli erteler. Baba 'tehcir' boyunca yaya geçtiği yollarda kötürüm olmuş, oğul yetimhanede büyümüştür. Oğlun karısıysa ailenin geçmişiyle ilgili bu öykülerden sıkılmıştır, eşinin kendisine (ve güzelliğine) yeterli ilgiyi göstermediğine inanmaktadır. Aile Chicago'da lüks bir semtte yaşamaktadır. Oğlun sabrı tükenince sırrın ipuçları olan kutuyu açar. Kutuda 'Genç Werther'in Acıları' romanıyla İstanbul'da çekilmiş bir fotoğraf vardır.

Roman bir geriye dönüşle 1891 yılındaki İstanbul'a gelir. Ermeni ailenin dedesi Kevork da İstanbul'dadır. Pera'da... Kevork çocukluğundan beri Osman ile arkadaştır. Sonunda kan kardeş olmaya karar verirler. Osman bir meyhanede klarnet (gırnata) çalmaktadır. Her gece birlikte içerler. Çapkınlık ederler. Sonunda ikisi birden aynı Ermeni kızına, Meline'e aşık olurlar. Bu yüzden dövüşmeye karar verir, Gülhane Parkında buluşup kozlarını pay etmeye karar verirler.

Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfinin 400. yıldönümü kutlamaları çerçevesinde Chicago'da Dünya Fuarı düzenlenmiştir. Fuara Osmanlı Devleti de davet edilmiştir. Osman bu fuara orkestra şefi olarak katılmakla görevlendirildiğini öğrenir. Yolculuğu ve görevi en az 6 ay sürecektir. Sevgilisine veda etmek için evine gider. İki genç birlikte olurlar. Ertesi sabah Osman yola çıkar.

Dünya Fuarı'na katılan Türk müzisyenlerin anlatıldığı sayfalar, 'Gırnatacı'nın en keyifli bölümleri. Sultanahmet Çeşmesi biçimindeki Türk Çarşısı, Türk Köyü'nün merkezindedir. Padişahın özel kuyumcusu Çubukçuyan'ın yaptığı mücevherler herkesi büyülemektedir. Osman şehri dolaşırken yolu bir bara düşer. Barda müzisyenlerle birlikte çalar. Yaptığı gösteri beğenilir. Osman klarnet çalmak için her çarşamba bara çağrılır. Osman da barın sahibinin kızı Alma'ya aşık olur ve İstanbul'a dönmeme kararı verir. Buradan sonrasını anlatmak doğru değil.

BAŞARILI BİR ATMOSFER

Bu öykünün modern bir Kerem ve Aslı olduğu açık. (Modern, çünkü Kerem vefasız.) Masalın kişilerinin rolleri değişiyor. Mesela Kerem'in öyküdeki arkadaşının rolündeki Kevork Aslı'nın yardımına koşuyor. Masal öğesi sayılacak öğeler macerada az değil, birbirini tanımayan baba oğlun sonunda buluşması baba oğlun ortak yetenekleri, ortak sakatlıkları. Kerem'in yerindeki Osman, Türk-Ermeni dostluğunu düşmanlığa çevirmeyi tasarlayan bir cinayetle ölür...

M. Ercüment Cengiz'in, ilk kitabını yayımlamış bir yazar olarak sözcüklerle yer yer başı dertte: 'Hintli bir şoför direksiyondaydı. Başında feracesi, göğsüne uzanan gür siyah sakalıyla ince, uzun, yakışıklı bir adam.' Ferace, uzun kollu, yakasız, bol ve siyah renkte pardösüyü hatırlatan üst elbisenin adıdır. Hintlinin başındaki türban da denilen sarıktır. Bu tür yanlışlarla başa çıktığında özellikle atmosfer yaratmada başarılı bir yazarı müjdeleyen bir kitap 'Gırnatacı'.

*Akşam Kitap