Askeri Harcamalar Denetlenemiyor: 'Neden 100 Tank Alıyorsun?' Sorulamıyor

Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı (TESEV) tarafından hazırlanan ve Sayıştaş denetimine ilişkin bazı sınırlamaları konu alan rapor kamuoyuyla paylaşıldı. 'Zayıf kalan Meclis iradesi: Yeni Sayıştay yasasında askeri harcamaların denetim sorunu' isimli rapor Gazeteci Lale Kemal tarafından açıklandı. Askeri harcamaların denetimini yapacak Sayıştay'ın yeni düzenlemeyle yetkilerinin kısıtlandığını belirten Kemal, bazı askeri kuruluşların denetim kapsamında tutulmasına dikkat çekti. Kemal, Meclis'in kendi adına denetim yapan bir kuruluşun yetkilerini kısıtlamasına dikkat çekti.

TESEV'in hazırladığı raporun açıklandığı toplantıya Gazeteci Kemal'in yanı sıra köşe yazarı Eser Karakaş, eski milletvekili Ahmet Faruk Ünsal ve kamuoyu araştırmaları konusunda yaptığı araştırmalarla da bilinen Tarhan Erdem katıldı.

Hazırlanan raporu sunan Lale Kemal, Haziran 2012'de 6085 sayılı yeni Sayıştay Yasası'nda yapılan değişiklikle Sayıştay'ın kamu kurumlarının harcamalarını meclis ve kamuoyu adına denetim yetkisinin hukuka uygunlukla sınırlandırıldığını, harcamalarının içerik ve performans denetimine ilişkin yetkilerinin budandığını ve hukuka uygunluk denetiminin de kamu idarelerinin müdahalesine tabi tutulduğunu belirtti.

Ağustos'ta yürürlüğe giren yönetmelik ile savunma, güvenlik ve istihbarat ile ilgili kurumların mallarına ilişkin Sayıştay tarafından hazırlanacak olan raporların "gizlilik esasına" göre yapılmasının kararlaştırıldığını ve böylece denetim sonuçlarının kamuoyundan gizlenmesinin yolu açıldığını ifade etti.

"Terörle mücadele 30 yıldır sürüyor ve biz bu mücadele sırasında ne kadar para harcandığını, alınan silahların sorunun çözümüyle ne kadar alakalı olduğunu bilmiyoruz. NATO ile paylaştığımız güvenlik bilgilerinin vatandaşla paylaşılamayacağı noktaya geldik.

"Haziran'da yapılan değişiklikle performans denetimindeki en kritik bölümün çıkartılmasıyla, hesap sorma ilkesi ortadan kalktı, denetim yetkisi hukuka uygunlukla sınırlandı.

"Örneğin asker 100 tane tank almaya karar verdiğinde, Sayıştay denetçisi sadece bu tankların gerçekten alınıp alınmadığını ve ihalede uygunsuzluk yapılıp yapılamadığını denetleyebiliyor ama 'neden 100 tane tank alıyorsun' diye soramıyor. Avrupa sayıştayında, denetçiler savunma bütçesiye ilgili ciddi yetkilere sahip, 'bu benim milli güvenlik konseptimle ne kadar uyuyor' diye sorgulayabiliyor."

ESER KARAKAŞ: SİLAH TEKNOLOJİSİNE HÂKİM BİR TANE BİLE SİVİL YOK

Toplantıya katılarak görüşlerini açıklayan köşe yazarı Eser Karakaş ise sivillerin ve sivil toplum kuruluşlarının öz eleştiri yapmaları ve bu gibi konularda yetişmiş insan bulunup bulunmadığını değerlendirmelerini istedi. Türkiye'de askeri harcamalar ve teknolojileri konusunda yetişmiş sivil bulunmadığını ileri süren Karakaş, "siyasi iradeyle asker bürokrasisi arasında ciddi bir bilgi asimetrisi var. Bu doğru. Ama sivil kesimde –mesela TESEV- bu bilgi asimetrisini minimize etmek için sivil toplum kuruşları fazla bir şey yapmıyorlar. Aramızda askeri teknoloji konusunda bir şey söyleyebilecek, anlamlı bir şey söyleyebilecek bir tane bile sivilimiz yoktur. Çok açık söylüyorum. Bu olmadığı sürece siz askerin bilgi tekeline mahkûm olursunuz." dedi.

Toplantıya katılan eski milletvekili ve kamuoyu araştırmaları uzmanı Tarhan Erdem de Meclis'te bütçe komisyonu üyesi olduğu sırada başından geçen bir olayı anlattı. Erdem, komisyonda gelen teklifi daha iyileştirilmesi için geri çekilmesini istediğini ancak o toplantıdan sonra kendi genel başkanının kendisini arayarak, teklife engel olmamasını istediğini dile getirdi.

Toplantının bir diğer konuşmacısı eski milletvekili Ahmet Faruk Ünsal Sayıştay Yasası'nda sağlanan esnemenin kurumun dış denetim yetkisini elinden aldığını söyledi. Ünsal, 2010 yılında yapılan düzenleme ile bütün kurumların denetim dışında bırakıldığını anlattı.

RAPOR'DAN: SAYIŞTAY DENETİMİNİ TAKİP EDECEK ÖZEL BİR KOMİSYON KURULMALI 

TESEV tarafından hazırlanan raporun sonuç ve öneriler bölümünde ise sorunun çözümü için Sayıştay'ın denetim raporlarının değerlendirilmesinin savunma bütçesini detaylı inceleyebilecek ülke güvenlik politikalarının belirlenmesinde uzmanlaşmış, silah teknolojileri alanlarında bilgi sahibi milletvekillerinden ve uzman danışmanlardan oluşan bir komisyon tarafından yapılması tavsiyesinde bulunuldu.

Ayrıca Sayıştay'daki Milli Savunma Bakanlığı grubunun yeniden şekillendirilmesi, savunma harcamaları üzerinde mali denetim, bilişim sistemleri denetimi, uygunluk denetimi ve performans denetimi yapabilecek ekiplerin kurulması gerektiği ifade edildi. Ayrıca denetçilerin çalışmalarında kolaylaştırıcı olması itibariyle gizli yönetmelikler gibi engellerin Meclis ve hükümet tarafından kaldırılması gerektiği de ifade edildi.

(cihan-bianet)