Soma'daki İş Cinayetleri Dünya Medyasında: "Eş-Dost Kapitalizminin Faciada Payı Var"

İngiltere Basını

Soma'daki maden faciası İngiliz basınının da manşetlerinde. Haberlerde Türkiye'de acının öfkeye dönüştüğüne ve Türkiye'deki iş güvenliğine vurgu yapılıyor.

The Guardian gazetesi Soma'daki faciaya iki tam sayfa ayırıyor. Haber, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın Soma'da "katil" ve "hırsız" sloganlarıyla karşılandığı bilgisiyle başlıyor ve kömür madeninin işletmecilerinin AKP ile bağlantısı olduğuna dikkat çekiliyor.

Yazıda "Facia, AK Parti ve Erdoğan'ın ailesini de kapsayan skandalların ve Erdoğan'ın 'sert' yönetim tarzına karşı yapılan protestoların hemen sonrasında yaşandı. Yöneltilen suçlamalardan biri 'eş-dost kapitalizminin' faciada payı olduğu. Ayrıca yerel idarecilerin güvenlik kurallarının tam olarak yerine getirilmesini ve düzgün çalışma koşullarının oluşturulmasını sağlayamadığı da iddia ediliyor" deniyor. Yerel halkın madendeki güvenlik önlemlerinin gelişigüzel alındığını söyledikleri belirtiliyor.

Gazetenin "eş-dost kapitalizmi" ifadesiyle ima ettiği ilişki, Soma Holding Maden İşletmeleri Genel Müdürü Ramazan Doğru'nun eşi Melike Doğru'nun, 30 Mart yerel seçimlerinde AKP'den Soma Belediye Meclis üyesi seçilmiş olması.

Gazetede vurgu yapılan bir başka nokta Başbakan Erdoğan'ın bazı "aşırı uçların faciayı hükümeti lekelemek için sömürmeye çalışacağına" dair sözleri.

Haberde Elektrik Mühendisleri Odası yetkililerinin olayı "kaza değil cinayet" olarak nitelediği, maden işletmecilerini eski ekipman kullanmak ve ihmalle suçladıkları belirtiliyor.

Gazete Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.'nin sahibi Alp Gürkan'ın facianın meydana geldiği madeni "birinci sınıf bir çalışma yeri" olarak nitelediğini de ekliyor.

Haberde son olarak, Soma faciasıyla birlikte 2002 yılından bu yana ülkede hayatını kaybeden madenci sayısının bin 500'e ulaştığına vurgu yapılıyor.

Gazete, tarihteki en kötü 10 maden kazasını da sıralıyor. Listedeki kazaların en yakın tarihli olanı 1975'te Hindistan'da 372 madencinin öldüğü kaza. Dünyadaki maden kazalarının incelendiği makalede, son yıllardaki büyük kazaların özel şirketlerin işlettiği madenlerde yaşandığına dikkat çekiliyor.

İlk sayfasında acıyla yüzünü kapatmış bir madencinin fotoğrafına yer veren Financial Times, Soma haberini "Erdoğan, maden bölgesindeki kızgın halk tarafından yuhalandı" başlığıyla veriyor. "Trajedi, siyasi tartışma da başlattı" denilen haberde, CHP'nin Soma'daki madenlerle ilgili verdiği ancak mecliste reddedilen araştırma önergesi hatırlatılıyor.

Gazete Yeraltı Maden-İş Sendikası eski Genel Başkanı Çetin Uygur'un "Özel idarede meydana gelen bu kaza, işçi cinayetidir" sözlerine de yer veriyor.

The Times da Soma'daki faciaya iki tam sayfa ayırıyor. Gazete "Kurtarma ekipleri yüzlerce madenciyi kurtarmak için cehenneme iniyor" başlığını kullanıyor.

Türkiye'nin iş kazaları karnesinin kötü olduğunun hatırlatılması üzerinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın "savunmacı bir tavır" takındığını söyleyen gazete "Trajedinin boyutu Erdoğan'ın uzlaşmaz siyasetine olan öfkeyi artırabilir. Facia, geçen yıl Haziran ayında yaşanan protestoları yeniden alevlendirirse, Erdoğan'ın siyasi beklentileri suya düşebilir. Yönetim Gezi protestolarına katılanları 'hain liberal elitler' olarak nitelemişti, ancak madencilerin ölümleriyle ilgili protestoları benzer şekilde geçiştirmek pek mümkün olmayabilir" yorumunu yapıyor.

Gazete, Türkiye'de birçok gazete ve televizyonun "ülkenin madencilik geçmişindeki belgelenmiş güvenlik zaaflarını görmezden geldiğini" de ifade ediyor.

The Daily Telegraph haberi, Soma'ya giden Ortadoğu muhabiri Robert Tait'in imzasıyla veriyor. Yazı "Sirenler, ölenler için yas dolu bir çağrı gibi" ifadesiyle başlıyor. Haberde Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.'nin aynı bölgedeki başka bir madeninde çalışan Erhan Aydemir'in şu sözlerine yer veriliyor: "Maden içindeki arkadaşlarımızdan hiçbirinin hayatta kalabildiğini sanmıyorum, ama içeri girip cenazeleri çıkarmak bizim onlara karşı sorumluluğumuz".

Yazıda, Aydemir ve diğer iş arkadaşlarının kazayı "kaderin bir oyunu" olarak değil, düşük güvenlik standartlarının bir sonucu olarak gördükleri belirtiliyor. Haberde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan "otoriter ve popülerliğini kaybeden" bir lider olarak niteleniyor.

The Independent Soma'daki faciayı "Türkiye'nin çaresizlik kuyusu" başlığıyla duyuruyor.Halkın öfkeli olduğunun belirtildiği haberde, "İşçilerin aylardır elektrik trafolarındaki sorundan şikayetçi oldukları belirtiliyor" deniyor.

Gazete kömür madenciliğinin Türkiye ekonomisindeki yerine de özel vurgu yapıyor: "Kömür, Türkiye'nin az sayıda tabii kaynağından biri ve ekonomi için çok önemli, ancak geleneksel olarak üretkenlik güvenlikten daha çok önemseniyor...Türkiye ekonomisinin son 10 yılda yaşadığı hızlı büyümeye paralel olarak enerji ihtiyacı da arttı. Bu ihtiyacı karşılamak için verilen yoğun mücadeleye, işçi güvenliği standartları ayak uyduramıyor".

Gazete Türkiye'nin enerji üretiminde kömüre olan bağımlılığını azaltmak için nükleer santral kurmayı planladığına da dikkat çekiyor.

Almanya Basını

Bonn’da yayımlanan General-Anzeiger gazetesi, faciaya ilişkin yorumunda şu görüşlere yer veriyor:
“Bu konuda eğer bir zerre ümit varsa, o da genç kuşak Türklerden gelen tepkilerdir. Bu kuşak Soma’daki türden kazaları kader olarak algılayıp sineye çekmek istemiyor. Ve facianın hemen ardından düzenledikleri gösteriler ve protesto yürüyüşleri ile kendilerini ve ülkenin diğer vatandaşlarını, devlet önlem almadığı sürece aç gözlü firmalara kurban etmeyeceklerini göstermiş oldular.”

Frankfurter Rundschau gazetesinin yorumuna geçiyoruz:

“Daha bundan iki hafta önce muhalefet partileri Soma’daki kömür ocaklarının durumuna ilişkin olarak bir araştırma önergesi vermişler, ancak muhafazakar-İslamcı AKP önergeyi reddetmişti. Recep Tayyip Erdoğan hükümeti, muhalefetin ve sendikaların ülkedeki iş güvenliğinin yetersiz olduğu yönündeki uyarılarını mevcut iş yasalarına ve Allah’ın korumasına havale etmişti. Eğer Soma’daki ocakları işleten firmalar hakkındaki suçlamalar doğrulanacak olursa, bunun sonuçları Erdoğan’ı yolsuzluk skandallarından daha büyük bir baskı altına alacaktır. Türkiye’de hiçbir kimsenin en üst makamın onayını almadan ihale kazanamadığı bilindiği içindir ki, bu konudaki her ihlal dönüp şefin ta kendisini bulacaktır. Yolsuzluklar, Erdoğan’ın seçmenini pek ilgilendirmedi, ama işçilerin ölümü konusunda öyle olmayacaktır.”

Frankfurter Allgemeine Zeitung'un yorumunda şu satırlara yer veriliyor:

“Şimdiye kadar Türkiye’deki hiçbir iş kazasında Soma’daki kadar çok insan ölmemişti. Bu facia ülke için sadece duyguları değil, siyasetin inandırıcılığını da sarsan bir şok! Türkiye sadece on yıllık bir sürede kişi başına düşen geliri üçe katlasa da, bunun çağrıştıracağı kadar büyük bir ilerleme kaydedemediği bir çırpıda görülmüş oldu. Ülke, etkileyici büyüme rakamlarıyla gerçi hızlı bir şekilde orta gelirli bir ülke haline geldi. Ama yine de iş güvenliğinin de dahil olduğu gerçek bir refah sunamadı. Buna ulaşmak için kurumlara, standartlara ve sadece yasalarla oluşturulamayacak bir düşünce tarzına ihtiyaç var. İş güvenliğinin sağlanması işte bu kıstaslardan biri.”

Süddeutsche Zeitung'un internet portalında “Soma Ölümle Özdeşleşti” başlıklı haber-analizde şu satırlar dikkat çekiyor:

“Kaç madenci daha toprak altında? Kimse bunu bilmiyor. Şimdiye kadar 230 ceset çıkartıldı. Erdoğan hükümeti Soma’daki olayları kaderin sonucu bir facia olarak görüyor. Ancak kömür madenindeki facia tamamen beklenmedik bir olay da değildi… . Zonguldak ve çevresinde meydana gelen facialara ilişkin olarak da Başbakan Erdoğan ‘kader’den söz etmiş ve bölge insanının bu tür kazalara alışkın olduğunu belirtmişti. Bundan dört yıl önce meydana gelen grizu patlaması dolayısıyla bu konuda yoğun eleştiri toplamıştı ve görünen o ki gittikçe daha az sayıda insan olayları bu tarzda yorumlamayı kabule yanaşıyor.”
Die Welt gazetesinin internet portalında, “Erdoğan İçin İş Kazaları Normal” başlıklı makalede, maden faciasının ardından Türkiye'de durumun yine 2013 yaz aylarına dönüştüğüne dikkat çekiliyor. Düzenlenen gösterilere ve ortaya çıkan öfkeye, polisin göz yaşartıcı bomba ile karşılık verdiğini belirten gazete, “Erdoğan ise iş kazaları konusunda ‘tuhaf' konuşmalar yapıyor” diye yazıyor.

ABD

Washington Post gazetesi Soma işçi katliamını '205 ölü, birçoğu Türkiye kömür madenlerinde mahsur' başlığı ile dünya sayfasından verdi. Kurtarma ekiplerinin zamana karşı yarıştıklarını belirten Washington Post, Soma faciasının Türkiye tarihinde en büyük maden felaketi olabileceğini kaydetti. Madenden sedyeler üzerinde çıkartılan cesetlerin aileleri tarafından teşhis edildiğini kaydeden Washington Post, patlamadan 18 saat sonra hala yangının söndürülemediğine de değindi. CHP'nin Soma maden işletmeciliğine ilişkin meclise sunuğu önergenin Başbakan Erdoğan'ın partisi tarafından reddedildiğini belirten Washington Post, "Maden kazalarının kötü çalışma koşullarına boğulan Türkiye'de yaygındır" dedi.

İtalya Basını

Corriere Della Sera gazetesi haberi "Türkiye'de madenciler ölümcül kapanda" başlığıyla birinci sayfadan okuyucularına duyurdu. Türkiye'de madenciliğin en tehlikeli mesleklerden biri olduğuna dikkat çekilen haberde göçük altındaki madencileri kurtarma çalışmalarının tüm hızıyla devam ettiği kaydedildi.

Repubblica gazetesi ise "Yerin 2 kilometre altındaki madende katliam 150 ölü" başlığıyla birinci sayfadan verdiği haberde üzücü kazada hayatını kaybedenlerin sayısının artmasından endişe duyulduğunu belirtti.

Göçük haberine birinci sayfada en geniş yer veren La Stampa gazetesi ise haberi "Türkiye; Madende göçük: 150 ölü" başlığıyla okuyucularına duyurdu. Haberin içeriğinde "En kötü tahminlerden daha kötü" tabirini kullanarak ölü sayısının artmasından endişe edildiğini kaydeden gazete internet sitesi ve resmi twitter adresi üzerinden de güncel rakamları okuyucularına ulaştırmaya devam ediyor.

Fransa Medyası

Haber kanalları faciayı ilk haber olarak duyururken Fransa’nın önde gelen gazeteleri yaşanan drama dikkat çekti.

BFM televizyonu, kazanın, Türkiye tarihinin en büyük maden faciası olduğunu vurgularken 200’den fazla madencinin Soma’da hayatını kaybettiğini belirtti. Haberde olayın üzerinden geçen süreye rağmen hâlâ yerin altında insanlar olduğu kaydedildi.

Le Figaro gazetesi de yaşanan facia sonrası Türkiye’de 3 gün yas ilan edildiğini yazdı. Gazete olay olduğu anda madende 787 işçinin olduğunu kaydederken, ölü sayısının artmasından endişe edildiğini belirtti. Bakan Yıldız, bunlardan 363'ünün tahliye edildiğini açıklamıştı.

Liberation gazetesi de ölü sayısının 205’i geçtiğini belirterek, devam eden kurtarma çalışmalarına rağmen hala madende yüzlerce madencinin bulunduğunu yazdı.

(bbc türkçe/dw türkçe/ajanslar)